หมู่บ้านพระบาทห้วยต้ม เป็นหมู่แรกบรรดา ๑๐ หมู่บ้านพระบาทห้วยต้ม ตั้งอยู่หมู่ที่๘ ตำบลนาทรายอำเภอลี้ จังหวัดลำพูนเริ่มก่อตั้งเมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๑๔ เป็นช่วงที่ชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงได้อพยพติดตามท่านหลวงปู่ครูบาวงศ์ เพื่อหวังจะได้สร้างบุญตามความศรัทธาต่อท่านครูบาวงศ์ ตามตำนานประวัติของชื่อหมู่บ้านเล่าว่า สมัยหนึ่งมีชาวลัวะ ๒ คน ชื่อแก้วมาเมืองและพญา มาจากเมืองเถิน และพรานเล่าเนื้อ ๘ คนเข้าป่าล่าสัตว์ได้มาพบพระพทธเจ้าซึ่งเสด็จมาโปรดพุทธบริษัทบริเวณนี้ จึงนำเนื้อสดที่ล่ามาถวายแด่พระพุทธเจ้า แต่พระพุทธเจ้าไม่ฉัน พวกพรานจึงนำข้าวและผักต้มที่ข้างห้วยมา พอต้มสุกแล้วจึงนำมาใส่บาตร สถานที่ดังนี้เองเดิมถูกเรียกห้วยข้าวต้มต่อมาภายหลังการเรียกเพี้ยนไปจากเดิมมาเป็นห้วยต้ม